Bakanlıkta Neler Değişecek

Not: Söz konusu değerlendirme raporu internet siteleri tarafından yayınlanan taslak ile ilgili hazırlanmıştır.

Sağlık Bakanlığı’nın teşkilat yapısında önemli değişiklikler getiren yasal düzenlemenin Kanun Hükmünde Kararname ile hayata geçirilmek istenmektedir. Böylelikle bu önemli düzenlemenin TBMM’de tartışılması, Meclis Komisyonlarında görüşülmesi ve belli bir zaman diliminde kamuoyunun gündeminde kalması gibi sürece sivil toplum örgütlerini dahil olabilecekleri tüm süreçlerin önü tıkanmıştır. Ayrıca söz konusu kanun hükmündeki kararname taslağının Bakanlıkça ilan edilmemesi, sivil toplum kuruluşlarına iletilerek değerlendirmelerinin istenmemesi de söz konusu düzenlemelerin bir oldu bittiye getirilerek hayata geçirilmek istendiğini açıkça göstermektedir.

350 bine yakın çalışanı olan, 72.5 Milyon vatandaşımızın sağlığından sorumlu Sağlık Bakanlığı'nın teşkilat yapısında köklü değişiklikler getirecek bir Kanun Hükmünde Kararname Taslağı çalışmalarının gizli olarak, sivil toplum yok sayılarak yürütülmesi yanlıştır.

Ben yaptım oldu mantığının sağlık sistemimizde geri dönülmesi imkânsız zararlara neden olabilir. Sağlık Bakanlığı'nın yapısını değiştiren bu kararname yayınlanmadan mutlaka sosyal taraflarda sürece dahil edilmeli, çalışanların talep ve beklentileri dikkate alınmalıdır.

Taslağa göre Sağlık Bakanlığında mevcut bulunan bütün genel müdürlükler kaldırılmakta yerlerine Sağlık Hizmetleri Kurumu, Tıbbi Ürünler ve İlaç Kurumu, Sağlık Gözetimi ve Denetimi Kurumu, Halk Sağlığı Kurumu, Devlet Hastaneleri Kurumu, Hudut ve Sahiller Sağlık Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüsü (Madde 2) ve Sağlık Politikaları Kurulu, Rehberlik ve Denetim Başkanlığı, Sağlık Yapıları ve Kamu Özel Ortaklığı Başkanlığı, Sağlık İnsan Kaynakları ve Eğitimi Başkanlığı, Uluslararası İlişkiler ve Avrupa Birliği Başkanlığı, Mali Hizmetler Başkanlığı, Sağlık Geliştirilmesi ve İletişimi Başkanlığı, Sağlık Bilgi Sistemleri Başkanlığı, Destek Hizmetleri Başkanlığı (Madde 4) kuruluyor.

Bakanlığın taşra teşkilatında İl sağlık müdürlüklerinin dışında ihtiyaca göre ilçe sağlık müdürlükleri de kurulacak ( Madde 24)

Taslağa göre Teftiş kurulunun görevi olan teftiş inceleme ve soruşturma yetkisi Destek Hizmetleri Başkanlığının görevleri arasında sayılmıştır. (madde 19) Sadece denetim görevini ifa eden Teftiş kurulunun yerine denetim görevinin Bakanlığın alım-satım işlerini de yürütecek olan Destek Hizmetleri Başkanlığına bir yan görev olarak verilmesi denetimi zayıflatacak ve zorlaştıracaktır. Ayrıca eski düzenlemede müsteşarın teftiş mekanizmasına emir verme ve kurulu gözetleme yetkisi yokken, yeni düzenlemede bu sınırlama ortadan kaldırılmıştır. (Madde 7) Bu durumda Teftişin bağımsızlığını zedeleyecek bir unsurdur.

Kararname taslağına göre müsteşar, müsteşar yardımcısı, sağlık politikaları kurulu üyesi, başkan ve başkan yardımcıları, özel kalem müdürü, bakanlık müşavirleri ile il sağlık müdürleri ve il sağlık müdür yardımcıları Bakanın görev süresiyle sınırlı olarak görev yapacak. Bakanın görevi sona erdiğinde, görevlendirme süresi dolmasa bile bunların görevi 3 ay içersinde sona erdirilebilecek. Bakanlık ve bağlı kurumların merkez teşkilatında görev yapacak personel, il ve ilçe sağlık müdür yardımcıları ile il ve ilçe müdürlüklerinde çalışacak uzmanlar, kadro karşılığı gösterilerek sözleşmeli statüde çalıştırılacaktır. (Madde 46) Söz konusu durum devlettin devamlılığı ilkesine aykırı olarak hükümetlerle birlikte kamu yöneticilerinde değişmesini getirmektedir. Kısacası bürokraside siyasi bir mekanizma haline gelmektedir. Devletin değil, siyasi partilerin memurları ve kamu yöneticileri olacaktır. Bu da kurumu tamamen politize edecektir.

Bakanlığın yeni teşkilat hiyerarşisinde yer almayan Daire Başkanı, Şube Müdürü İl Sağlık Müdür Yardımcısı gibi kadrolarda görevli çalışanların tamamı araştırmacı Müşterek kararnameli görevlerde bulunanlar Bakanlık Müşaviri kadrolarına atanacaklardır (Geçici Madde 2)

Söz konusu taslağa göre devlet hastaneleri kurumuna bağlı olarak Kamu Hastane Birlikleri kurulacak (Madde 31) İlgili KHK gereğince Kamu Hastane Birlikleri Yasa Tasarısındaki “yerel yönetim” anlayışından kısmen de olsa vazgeçilerek, hastane birlikleri Merkez teşkilata bağlanması öngörülmesine rağmen bize göre Kamu Hastane Birliklerinin hayata geçirilmesi ile birlikte bakanlık bünyesindeki sağlık kuruluşlarının “özerk” “sağlık işletmesi” statüsüne geçirilmesi ve daha sonra da işletme hakları devredilmek yoluyla özelleştirilmelerine imkan sağlanması öngörülmektedir. Böylece, ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin de özelleştirilmesiyle, Sağlık Bakanlığı hiyerarşisi altında örgütlenmiş bulunan kamu sağlık kurum ve kuruluşlarının sağlık hizmetini bir “kamu hizmeti” olarak sunması durumuna son verilmesi amaçlanmaktadır.

Taslağa göre birlik personelinin ve tüm hastanelerin yöneticilerinin istihdamında sözleşmeli çalıştırma esas alınacak (Madde 34) Kanun hükmünde kararname ile ilan edilen toplam 9910 sözleşmeli kadroda istihdam yapılacak. Birlikte Görevli Genel sekreter, Tıbbı Hizmetler Başkanı, İdari Hizmetler Başkanı, Mali Hizmetler başkanı , Uzman ve Büro Görevlileri ile hastanelerde görev yapacak olan Hastane Yöneticisi, başhekim, Müdür, başhekim yardımcıları ve Müdür yardımlarının hepsi sözleşmeli olarak çalışacaklar. Kanun hükmünde kararnamenin yayınlanması ile Hastanelerde bu görevleri yürüten mevcut idarecilerin görevleri sona erecek. Birliklerde sözleşmeli personel istihdamının öngörülmesi, Anayasa’nın 128. maddesine aykırılık taşımaktadır. İlgili Anayasa maddesi, kamu kurum ve kuruluşlarında yönetim kademesinde bulunan personelin “kamu görevlisi” statüsünde bulunmasını gerekli kılmaktadır. Nitekim, daha önce verilen yargı kararları da, bu hükme aykırılık taşıyan yasa maddelerinin iptali yönünde olmuştur. Ancak, taslakta yer alan personelin statüsüne ilişkin hükümler, sağlığın genel idare esaslarına göre yürütülen bir kamu hizmeti olarak görülmediğini düşündürmektedir.

Ayrıca, sözleşmeli personel istihdamı ile ilgili olarak üzerinde durulması gereken en önemli unsurlardan biri de “İş Güvencesi”dir. İş güvencesi kavramı, temelinde geçimlerini emekleri ile sağlayan bağımlı çalışanların, haksız nedenle idarece hizmet sözleşmesine son verilmesi halinde, idarenin fesih işlemini sınırlayan yada engelleyen böylelikle hizmet sözleşmesinin çalışan açısından zayıflığını gideren ve koruyucu yönü ağır basan normatif düzenlemeleri kapsamaktadır.

1. Hizmet Alımı İle Personel Çalıştırılacak

Bakanlık merkez teşkilatında estek personeli hizmet alımı yoluyla çalıştırılabilecektir. (Madde 46) Hizmet alımı yoluyla personel çalıştırılması özelleştirmenin önünü açacak bir uygulama olacaktır.

2. Sorumluluk ve Yetki Devri

Önceki düzenlemede yetki devri, amirin sorumluluğunu ortadan kaldırmazken, yeni düzenlemede yetki devredenin amirlikten doğan denetim ve gözetim sorumluluğu hariç, devredilen yetkiyi kullanmaktan doğan idari, adli ve mali sorumluluk yetki devredilene ait alacak (Madde 44)

3. Sözleşmeli Avukat

Bakanlığın ve bağlı kurumların her türlü dava ve icra işleri ihtiyaç halinde doğrudan hizmet temini suretiyle sözleşmeli avukatlar eliyle yürütülebilecek ( Madde 50 )

GİRİŞ: Bilindiği üzere, 14.12.1983 tarih ve 18251 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname Sağlık Bakanlığının kurulmasına, teşkilat ve görevlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Ancak, Sağlık Bakanlığının son 2 aydan beri üzerinde çalıştığı ve merkez teşkilatından bile sır gibi sakladığı “Sağlık Bakanlığı Ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” taslağı ise Sağlık Bakanlığının teşkilat yapısı ve görevleri hakkında köklü değişiklikler öngören hükümler ihtiva etmektedir. Örneğin genel müdürlüklerin kaldırılması ve yerlerine kurumların oluşturulması öngörülmektedir. Özetle, söz konusu kararname taslağı, Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde Sağlık Bakanlığı’nın yeniden yapılandırılarak, bakanlığın sağlık hizmeti üreten bir kurum olmaktan çıkartılarak, genel sağlık politikalarının belirlenmesi, koordinasyon ve “sağlık piyasası”nın denetim ve düzenlenmesinden sorumlu bir birim durumuna getirilmesini amaçlamaktadır.

Anayasanın kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisini düzenleyen 91. maddesinin 1. fıkrasında; “Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez” kuralı öngörülmüş, 2. fıkrasında da; “yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını, kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir” hükmüne yer verilmiştir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik hale gelen içtihatları, yetki kanunlarının Anayasanın 91/2. maddesi gereğince taşıması gereken unsurlara ek olarak, yetki kanunlarıyla ancak “önemli, ivedi ve zorunlu” durumlar için KHK çıkarma yetkisi verilebileceği, bu unsurları içermeyen konularda KHK çıkarma yetki verilmesinin yasama yetkisinin devri anlamına geleceği ve bunun da Anayasanın 7. maddesine aykırı olacağı yönündedir. Anayasa Mahkemesine göre Anayasanın ilgili hükmünde kanunla düzenleneceği belirtilen bütün alanların –düzenleme konusu alanın Anayasanın 91. maddesinde öngörülen yasak alan içinde bulunmaması kaydıyla- kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenmesi mümkün bulunmaktadır.1982 Anayasası döneminde yasama organı tarafından onlarca yetki kanunu çıkarılmış olup bunların yaklaşık dörtte üçü idari teşkilat ve personel konularına ilişkin bulunmaktadır. Bunların önemli bir kısmı Anayasanın 91. maddesinde ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında öngörülen unsurları taşımamaları yada Anayasanın 153. maddesine (Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığına) aykırı olmaları nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.Personel statüsüne ilişkin düzenlemelerin KHK’ler ile yapılıp yapılamayacağının tespitinde düzenlenen alanın içeriğine ve Anayasadaki yerine bakmak gerekmektedir. Eğer düzenleme yetkisi verilen alan 91. maddede KHK ile düzenlenemeyeceği belirtilen konulara ilişkinse KHK ile düzenlenemeyecek, bu konulara ilişkin değilse KHK ile düzenlenmesi mümkün olacaktır. Ayrıca Anayasa Mahkemesi içtihadı gereği düzenleme yetkisi verilen alanın önemli, ivedi ve zorunlu durumlara ilişkin olması da gerekecektir.

Ayrıca, 03.05.2011 tarih ve 27923 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Kamu Hizmetlerinin Düzenli, Etkin ve Verimli Bir Şekilde Yürütülmesini Sağlamak Üzere Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Teşkilat, Görev ve Yetkileri ile Kamu Görevlilerine İlişkin Konularda Yetki Kanununda; birçok kurum ve kuruluşun teşkilat ve görevleri hakkındaki kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapma yetkisi Bakanlar Kuruluna verilmişken Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevlerini düzenleyen 181 sayılı KHK’de değişiklik yapma veya yeni bir düzenleme yapma yetkisi verilmemiştir.

Madde 1: KHK’nin amacı Sağlık Bakanlığı Merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatıyla bağlı kurumlarının kuruluş, teşkilat yapısı, personel istihdamı ve özlük hakları, hizmet sunumu ve faaliyetlerini düzenlemek ve buna dair usul ve esasları belirlemek olarak belirtilmiştir.

Madde 2: İlgili maddede Bakanlığa bağlı olarak;

1. Sağlık Hizmetleri Kurumu
2. Tıbbi Ürünler ve İlaç Kurumu
3. Sağlık Gözetimi ve Denetimi Kurumu
4. Halk Sağlığı Kurumu
5. Devlet Hastaneleri Kurumu
6. Hudut ve Sahiller Sağlık Kurumu
7. Türkiye Sağlık Enstitüsü

Kurulması öngörülmektedir.